Risicofactoren

Helemaal precies weten wij niet waarom de een wel en de ander geen osteoporose krijgt. De botdichtheid verschilt per mens. Wel is er duidelijk een aantal risicofactoren voor het krijgen van (vroegtijdige) osteoporose.

Erfelijkheid en leefomgeving

Snelle botveroudering kan een erfelijkheidsfactor hebben. Wanneer osteoporose in de familie voorkomt kan men behoren tot de zogenaamde "fast losers". Zij verliezen pijlsnel bot. Eén van de oorzaken blijkt te liggen in een te hoge productie van het bijschildklierhormoon. Ook de leefomgeving speelt een belangrijke rol. Verkeerde leefgewoonten zoals het eten van junkfood, weinig bewegen en het verkeren in rokerige omgevingen bepalen de botdichtheid voor later.

Vrouwen eerder dan mannen

Bij vrouwen kan de afbraak sterk toenemen als na de overgang de productie oestrogenen (hormonen) terugloopt. Tijdens de overgang menstrueren ze onregelmatig, na de overgang niet meer. Door de afnemende functie van de eierstokken is de totale productie van oestrogenen in het lichaam beduidend minder. De oestrogenen worden nog wel door de bijnieren en in het vetweefsel geproduceerd, maar dit is niet meer voldoende voor het behoud van het botweefsel. Vandaar dat vrouwen boven de 55 dan ook als risicogroep worden beschouwd.

Medicijnen

Corticosteroïden (bijnierschorshormonen) bevorderen de botafbraak. Er kan een calciumtekort ontstaan doordat corticosteroïden de calciumuitstoot bevorderen via de nieren en bovendien zorgen zij voor een verminderde opname via de darmen. Het gevolg is poreuze en zwakkere botten.
Wie lange tijd flinke doses prednison voorgeschreven krijgt, heeft een botverlies van 10 tot 40 procent (Bron: Medicijnen 2000-2001, Ivan Wolffers). Mensen die lijden aan astma, chronisch eczeem of reuma krijgen vaak deze medicijnen voorgeschreven. Maar ook laxeermiddelen, maagzuurbindende middelen, anti-depressiva, anti-epileptica, kalmerende benzodiazepine zijn van die middelen die een groter risico op osteoporose teweeg brengen.

Lichaamsbeweging

De prikkeling om bot aan te maken ontstaat door de druk die uitgeoefend wordt op de skeletspieren. Door de druk op het bot ontstaat een signaal om de aanmaak van nieuw bot te stimuleren. Intensief bewegen, zoals hardlopen, springen of dansen, en een gezonde dosis buitenlucht is de ideale combinatie voor het behoud van gezonde botten. Astronauten die drie jaar in een gewichtloze ruimte verblijven, zouden niet meer op hun eigen benen kunnen staan en in elkaar zakken. Oudere mensen hebben minder kans om te vallen door de spieren te versterken en de lenigheid en het evenwicht te vergroten.

Andere ziekten of aandoeningen

Er zijn bepaalde ziekten of aandoeningen die ook een groter risico met zich meebrengen voor het krijgen van osteoporose. Bijvoorbeeld mensen met een hormoonafwijking, anorexia nervosa, levercirrose (verschrompeling van de lever), een te snel werkende schildklier of bijschildklier, darm- en leverstoornissen of reumatoïde artritis.

Roken

Roken veroorzaakt een afbraak van de geslachtshormonen. Het verlaagt de oestrogeenspiegel in het bloed waardoor er een versnelde botafbraak plaatsvindt. Roken vermindert ook de activiteit van botopbouwende cellen (osteoblasten) zodat er minder nieuw bot wordt gemaakt. Daarbij onttrekken sigaretten ook het vitamine C gehalte aan het lichaam en stellen het bloot aan een aantal giftige stoffen, zoals cadmium en lood. Deze stoffen verstoren de calciumopname en beschadigen de botten.

Alcohol

Veel alcohol gebruik (dagelijks meer dan twee glazen) verhoogt de uitscheiding van calcium, magnesium, koper, zink en vitamine C. Bovendien belemmert het de calciumopname.

Koffie

De cafeïne in de koffie blijkt de boosdoener te zijn die de botten kan aantasten. Dus ook dranken zoals thee, chocolade en frisdranken waar cafeïne in zit zorgen voor calcium- en magnesiumverlies via de urine. Iemand die meer dan vijf koppen koffie per dag drinkt heeft een drievoudige risico op osteoporose. Cola (cafeïne) is makkelijk te vervangen door water of vruchtensap.

Tengere lichaamsbouw

Een beetje extra gewicht kan voor een goede botstructuur geen kwaad. Juist magere mensen blijken een verhoogde kans te hebben op osteoporose. Magere vrouwen hebben onvoldoende vetweefsel, waaruit minder oestrogenen kunnen worden geproduceerd. Bovendien dragen zij minder gewicht en de druk op de skeletspieren is dan niet groot om botaanmaak te bevorderen.

Overige risicofactoren

Andere risicofactoren zijn nog mensen met het Europees of Aziatisch ras. Wanneer mensen niet voldoende calcium via de voeding krijgen of te weinig buitenlucht. Mensen met een hoge leeftijd behoren uiteraard ook tot de risicogroep.